روش های مداحی

روش های مداحی
به این مطلب امتیاز دهید

 

روشهاي مختلف مداحي

1ـ دكلمه خواني

دكلمه خواني يكي از روشهاي مؤثر مداحي مي­باشد كه البته مي­توان آن را جزئي از روشهاي ديگر هم در نظر گرفت. دكلمه خواني يعني اينكه خواننده بدون استفاده از سبك و دستگاه­هاي صوتي اشعار و مطالب خود را بخواند. بسياري از مداحان ديده مي­شوند كه بدون سبك مي­خوانند و به مراتب تأثير كلامشان بيشتر از مداحاني است که با سبک و آهنگ مي خوانند. گاهي با توجه به شرايط بهتر است شعر به حالت دکلمه اي خوانده شود مثلا جايي که مداحان مختلف خوانده اند و مستمع ازشنيدن سبکهاي مختلف اشباع شده است ، اينجاست که اگر مداح از روش دکلمه خواني استفاده نمايد خواندنش به مراتب مؤثرتر از خواندن با سبک و آهنگ خواهد بود.

 

نکات قابل توجه در دکلمه خوانی

  1. آشنايي كامل با اصول ادبي شعر: شايد آنقدر كه در دكلمه خواني آشنايي با موازين ادبي لازم است، در مداحي با سبك و آهنگ نيست چراکه در مداحي به روش دکلمه خواني سبکو ريتم و آهنگ نيست تا نقاط ضعف شعري را بپوشاند.
  2. احساس و تأثير سخن و هيجان در اين نوع مداحي بسيار مورد توجه است.
  3. آشنايي با اصول فني و اصول معنوي مداحي نيز عامل مهمي محسوب مي­شود.
  4. آشنايي با فنون حركات و اشارات و در حقيقت سمعي و بصري خواندن.
  5. از جهت سني معمولا افراد جا افتاده در اين بحث موفق تر هستند.
  6. از حفظ خواندن و احاطه به اشعار و مطالب و آيات و روايات مربوط به مطلبي كه توسط مداح دكلمه خوان اجرا مي­شود.
  7. تقوا و اخلاص و ارتباط قوي با خدا و اهل بيت نيز اهميت بسزايي دارد، چرا كه در اين روش از سبك كه يك عامل مهم در متأثر كردن مستمع است استفاده نمي­شود.
  8. در اين نوع مداحي افرادي موفق هستند كه از جهت سوز و اشك و حال با مستمع همراه مي­شوند و اكثر مداحان موفق اين روش، سوزشان، اشكشان و بغض و حالشان از مستمعين بيشتر است و همه حضار بدين گونه افراد رشك مي­برند.
  9. ديده مي­شود كه مداحان دكلمه خوان از خواندن روضه­هاي سخت و سنگين پرهيز مي­كنند و بيشتر از روضه­ها و مطالب احساسي استفاده مي­كنند.
  10. حالت مقبوليت اينگونه مداحان در بين مستمعين بسيار مهم است.

 

2ـ قصيده خواني

خواندن قصیده در موضوعات حماسی، مدحی و پندی معمول است؛ که آن را به قصیده خوانی تعبیر می کنیم.

قصیده یکی از قالبهای شعری است که بین 14 تا 200 بیت ممکن است سروده شود، که مصراع اول و مصراعهای زوج در آن همقافیه می باشند. دارای کلماتی محکم و استوار می باشد.

در مورد اينكه قصيده چيست و اجزاء و درون مايه و مباحث ديگر به تفصيل در درس ادبيات فارسي مخصوص ذاكرين بحث كرده­ايم.

در اينجا از قصيده خواني به عنوان يكي از انواع مداحي بحث مي­كنيم. در حقيقت خواندن قصيده در محافل بهتر است با شرايط زير همراه باشد:

 

 

نکات قابل توجه در قصیده خوانی

  1. رعایت تنوع سبکی: به جهت اينكه ابيات قصيده معمولا طولاني است، لذا تنوع سبك در آن بايد رعايت شود، چرا كه در صورت عدم تنوع سبكي، حالت يكنواختي در مجلس ايجاد شده و خمودگي همگان را در پي دارد.
  2. اجمال در تحریر و کشش مصوتها: در قصيده خواني تحريرهاي زياد و كشش­هاي طولاني نبايد به كار رود و بهتر است كه تحرير و بازي با صدا به طور خلاصه و مختصر باشد.
  3. شمرده خواني در ابتدا و تندخوانی در ادامه: شمرده خواني در قصيده خواني بيشتر در ابتداي قصيده صورت مي­گيرد و قسمت­هاي مياني و پاياني تندتر خوانده مي­شود تا مستمع احساس خستگي نكند.
  4. محکم خوانی: يكي از خصوصيات قصيده استحكام و استواري كلمات در آن است. لذا بايد از جهت لحني و بياني و سبكي هم استحكام و استواري لحاظ شود.
  5. اجمال در روضه: روضه خواندن در قصيده خواني نبايد مفصل باشد و بيشتر به صورت تفسيري و خلاصه و شرح ابيات باشد و روضه با همان شعر پياده مي­شود.

 

3ـ غرّا خواني

چنانچه در كتاب فتوت نامه ملاواعظ كاشفي ذكر شده است، غرا خوانان همان روضه خوانان مي­باشند و كساني بودند كه از همان آغاز به خواندن كتاب روضه الشهدا  در مجالس مي­پرداختند و اين نام به همان حالت باقي ماند تا به ما رسيد، پس كساني كه با زبان نثر به ذكر مصائب اهل بيت و مدح و منقبت ايشان اشتغال دارند را غرا خوان و يا روضه خوان مي­گويند.

 

4ـ مُرَصَّع خواني

كاشفي، مداحان حقيقي را مرصع خوان ناميده است و مرصع خوان از اصطلاحاتي است كه آواز خوانان رديف نيز آن را به كار مي­برند و آن غير از مركب خواني است. زيرا مركب خواني اجراي يك آواز در چند مقام و چند دستگاه است حال آنكه مرصع خواني به آوازي اطلاق مي­شود كه شعر و مقام با بينش تمام برگزيده شود و تحريرها و ريزه كاريهاي آواز به موقع اجرا گردد. [1]

در فتوت نامه در مورد مرصع خوان نقل شده است كه «اما مرصع خوان به مداحاني مي­گويند كه نظم و نثر را با هم مي­خوانند. گاهي به معني مقصود را به نثر مي­گويند و بعد شعر خوانده مي­شود و گاهي بالعكس.»

 

5ـ ساده خواني

آن گروه از ذاكرين اهل بيت كه فقط شعر مي­خوانند را ساده خوان مي­گويند. اين گروه را نيز ملا واعظ كاشفي به اين نام نامگذاري كرده است. اين گروه در خدمت استاد مي­خوانند تا به مرتبه مداحي نائل شوند.

 

6ـ پامنبري خواني

گفتني است كه «پيش خواني» حتي در روزگار ما بين تعزيه صورت مي­گيرد و اين هم خواني با اشعار داراي ضرب و ريتم صورت مي­گيرد كه بسيار اندوه بار است.

در مجالس وعظ و روضه نيز تا همين اواخر گروهي به پيش خواني مي­پرداخته­اند. اين گروه به صورت نيم دايره در پاي منبر مي­نشستند و با يكديگر قطعاتي را دم مي­گرفتند. اين افراد در اصطلاح عوام دم گير، پامنبري خوان، پيش خوان و پاي خوان ناميده مي­شوند. ناگفته نماند كه اين گروه سالك و محصل هنر مداحي­اند.

 

7ـ پرده خواني

گروه ديگري در روزگار ما هستند كه به ظاهر اهل معركه و نقل مي­باشند، اما چون عمل و هنر آنان به شرح سيره و تاريخ اهل بيت اختصاص دارد و به نظم و نثر مناقب خاندان اهل بيت را مي­گويند، به معني مداح هستند.

گروه فوق را نبايد با نقالان و افسانه گويان و شاهنامه خوانان اشتباه گرفت، اگر چه با آنان بي ارتباط نيستند.

 

8ـ چاووشي خواني

نغماتي است كه براي زائران و مسافران عتبات عاليات خوانده مي­شود و هنگام مشايعت در پيش آنها مي­خوانند. که در بحث اقسام مجالس به آن پرداختيم.

 

9ـ مداحي عاميانه، شاعرانه و عالمانه

در يك نوع تقسيم بندي از جهت روش بيان و الفاظ، مداحي به قسمتهاي زير تقسيم مي­شود:

  • مداحي عاميانه: كه در آن كلام به حالت عاميانه است و بسيار ساده و روان بيان مي­شود و از به كار بردن اصطلاحات فني و جملات عربي پرهيز مي­شود.
  • مداحي شاعرانه: كه در آن كلام به حالت ادبي به كار مي­رود و از فنون و صنايع شعري در آن استفاده مي­شود. و اشاره به کلام بزرگان ادب و شواهد و نظاير ديگر مي­شود و سخن داراي سجع مي­باشد.
  • مداحي عالمانه: در اين نوع مداحي از جمله بندي كامل استفاده مي­شود و از اصطلاحات فني و جملات عربي از قبيل آيات و روايات و مطالب تاريخي استفاده مي­شود.

 

10ـ مداحي حماسي و رزمي

به آن نوع مداحي كه مردم را به جنگ با دشمن ترغيب مي­كند و روحيه سلحشوري را در آنان زنده مي­نمايد، مداح حماسي و رزمي مي­گوييم.

 

ويژگي­هاي مداحي حماسي و رزمي

  1. قاطعيت.
  2. يادآوري آياتي از قرآن، مربوط به اينكه دنيا را مقدمه و فاني و در مقابل، نعمت­هاي آخرت را در نظر مؤمنان ماندگار و حقيقي جلوه مي­دهد.
  3. دعوت به صبر و استقامت.
  4. يادآوري كردن سرانجام كار به كساني كه از ميدان مي­گريزند.
  5. برانگيختن شور و احساسات مثبت مردم با خواندن اشعار حماسي.
  6. استفاده از كلمات محكم و استوار.
  7. محكم و استوار بيان كردن كلمات.

[1] حسينعلي ملاح،حافظ و موسيقي،ص 173.

درباره ی صادق ابراهیمی پور

مداح،مدرس و محقق علوم و فنون مداحی اهل بیت علیهم السلام با 10 سال سابقه تدریس در شهرهای مختلف کشور... تدریس تخصصی تکنیک های صداسازی ، تدریس مهارت ها ،شیوه ها و جلوه های مداحی، روش های سبکسازی و ملودی سازی در مداحی ، ابداع روش های زودبازده تدریس و... از عمده فعالیت های ایشان در زمینه آموزش مهارت های مداحی می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *