عرصات مداحی

عرصات مداحی
به این مطلب امتیاز دهید

 

 

 

عرصات مداحي اهل بيت(ع)

  1. نوحه و سرود خواني.
  2. دعا و زيارت خواني.
  3. شعر خواني.
  4. تفسيري خواندن.
  5. روضه خواني.
  6. مجلس داري.
  7. سخنوري.

 

معمولا عرصات مذکور به ترتیب طی می شود ، اما ممكن است شخصي، بعضي از اين عرصه ها را همزمان بياموزد و يا در بعضي تخصص بیشتری پيدا كند و یا به بعضی عرصه ها اصلا نرسد.

 

عرصه اول

نوحه و سرود خواني

به دو دلیل معمولاً ذاكرين با خواندن سبکهای ضرب دار وارد عرصه مداحي مي شوند.

الف) فراگيري سبكهاي داراي ضرب ساده تر است.

  • فضاي كاربردی بيشتري براي خواندن دارد.

 

مراحل یادگیری نوحه و سرود خوانی

  1. یادگیری سبكهاي ساده و دلنشين و به مرور پرداختن به سبکهای پیچیده تر تا جايي كه يك آشنايي كلي نسبت به روشها و سبكهاي متداول نوحه و سرود خوانی پيدا كنيد.
  2. شعر گذاری روی سبکهای آموخته شده.
  3. ساختن سبکهای تلفیقی که از چند سبک آموخته شده تشکیل می شود.
  4. ساختن سبک در نواها و دستگاه های آموخته شده.

 

 

عر صه دوم

دعا و زيارت خواني

دومین عرصه ای که معمولا ذاکرین در اوایل دوران مداحیشان به آن وارد می شوند خواندن دعاهایی چون؛ زیارت عاشورا و توسل است ، چراکه فضا برای خواندن در این عرصه معمولا فراهمتر است.

نکته : خواندن دعا و زيارت در اين مرحله ، بيشتر ناظر به روخواني و ترجمه برخي عبارات است و الا مناجات خواندن(به روش تفسیری) و تفسير ادعيه و زيارات از مراحل عالي مداحي است که نيازمند علم ، تجربه و تبحر بالايي است، كه ان شاء الله در مباحث بعدی به طور مفصل راجع به این بخش و روشهای مختلف دعا خوانی بحث خواهیم کرد.

 

آسیب شناسی : از ادعیه به عنوان کار وقت پرکن و یا مقدمه مداحی استفاده نکنیم، به امید روزی که مداحی و سخنرانی مقدمه ادعیه خوانی شود.

 

روشهای خواندن ادعیه و زیارات

دعا خوانی به طور کلی در دو روش صورت می گیرد که عبارت است از :

الف) روش سنتی

در این روش چهارچوبی کلی از جهات زیر توسط مداح رعایت می شود:

  1. مدت زمان اجرا
  2. سبک
  3. تفسیر عبارات
  4. جای روضه خواندن

 

شاخصین این روش

  1. حاج مرتضی طاهری
  2. حاج مهدی سماواتی و…

 

ب) روش نوین

در این روش چهارچوب کلی در تمام موارد مذکور توسط مداح تعیین می شود و ممکن است جایی که مداح صلاح بداند روضه بخواند و یا تفسیرکند.

 

شاخصین این روش

  1. حاج منصور ارضی
  2. حاج سعید حدادیان و…

 

نکته: معیار تعیین روش چیست؟ مستمع ؛ در محافلی که مستمع عام وجود دارد باید از روش سنتی استفاده کنیم.

 

عرصه سوم

شعر خواني

معمولاً ذاكرينی که به خواندن ادعيه و زيارات مي پردازند، گاهي با توجه به شرايط و مناسبتها نسبت به خواندن شعر احساس نياز مي كنند ، اينجاست كه وارد عرصه شعر خواني مي شوند.

نکته: منظور از شعر خواني خواندن اشعاري است كه بدون ضرب ، در دستگاه­هاي آواز و سبكهايي چون دشتي ، عربی و … خوانده مي­شود.

 

مراحل فراگیری شعر خوانی

  1. انتخاب الگو : براي فراگيري شعر خواني بايد الگويي را ـ در سبكهاي مورد استفاده در مداحي ـ انتخاب كنيد و با رعايت الگوي تمرين ، بياموزيد.

نکته1: الگو باید طبق نظر اساتید انتخاب شود.  براي دسترسي به الگوي آموزشي مي توانيد به مراكز آموزش مداحي مراجعه نماييد.

نكته2: حتما الگوي خود را از بين مداحيهاي سنتی (كه در مباحث بعدي شرح آن خواهد آمد) انتخاب كنيد.

  1. شعرگذاری در قالبهای آموخته شده: پس از آموختن اين الگوها مي توانيد اشعار مورد نيازتان را در اين قالبهاي آموخته شده قرار داده و استفاده نماييد.

نکته : براي تسريع در كاربردي كردن سبكهاي آموخته شده ، ابتدا اشعاري را انتخاب كنيد كه از جهت وزن ، و حتی المقدور، قافيه و رديف با الگو مشابهت داشته باشند و به مرور با رسوخ بيشتر سبك در حافظه تان هر شعري را ـ با هر وزن وقافيه اي ـ مي توانيد در قالبهاي آموخته شده قرار دهيد.

 

عرصه چهارم

تفسيري خواندن

تفسيري خواندن عبارتست ازخواندن اشعار و شرح و توضيح ابيات و بيان تكه­هاي كوتاه روضه درميان اشعار.

پس از فراگيري شعر خواني ، براي اينكه از جهت بياني و كلامي آمادگي مورد نياز براي روضه خواني را پيدا كنيد، طي مراحلي لازم است كه تفسيري خواندن يكي از اين مراحل مي باشد.

 

روشهاي تفسير شعر:

  1. توضيحي: در اين روش مفهوم شعر به زبان نثر ، شرح و بسط داده مي شود چراكه گاهي اشعار با توجه به ريزه كاريهايي كه از جهت آرايه هاي ادبي و فنون بلاغي مثل؛ تشبيه ، استعاره ، كنايه ، مجاز و … ، دارند نياز به توضيح دارند و با اين توضيح زيبايي هاي پنهان شعر آشكار مي شود .
  2. شعر به شعر: در این روش شعري را با شعري ديگر ـ که در یک موضوع و مفهوم هستند ـ تفسير می کنیم كه البته هنر و تبحر خاصی را مي طلبد.

نکته: بیت یا ابیاتی که به عنوان تفسیر بیان می شود بین ابیات شعر اصلی ارائه می گردد و در ادامه مداح به شعر اصلی باز می گردد.

  1. روايي: در اين روش روايات مرتبط با مفهوم شعر پيرامون ابيات بيان مي شود تا هم ايجاد تنوع نمايد و هم مستمع استناد روايي شعر را دريابد و استناد شعر از قول يك شاعر به بيان وجود معصوم مستند گردد.
  2. تاريخي: در اين روش مطالبي كه در كتب تاريخي و مقاتل آمده و با مفهوم شعر مرتبط است پيرامون ابيات بيان مي شود.

تفاوت روش روایی و تاریخی: در روش روایی مطلب از قول معصوم است و در روش تاریخی از قول مورخ.

 

نکته1: در تفسیر روایی اگر جملات عربي ـ كه از قول معصومين(ع) نقل شده ـ عینا بیان شود بسيار تأثير گذار است .

سه نوع جمله عربی داریم:

  • از قول مورخ
  • مفهوم از معصوم و عبارات از مورخ
  • مفهوم وعبارت هر دو از معصوم

      نکته2: می توان شعری را با دو یا سه یا همه روشها به صورت تلفیقی تفسیر کرد. که این روش تفسیر تلفیقی نام دارد.

 

مراحل فراگيري تفسيري خواندن:

  1. تقليد: در این مرحله نمونه هاي تفسير اشعار را از مداحی هاي سنتی ، زیر نظر اساتید انتخاب و با رعايت الگوي تمرين، سبك و بيان آن را ملكه كنيد.

سبک یعنی : روش و لحن خواندن

بیان یعنی: عبارات وجمله بندي هاي

  1. استقلال: در این مرحله از كتب روايي ، تاريخي و… ، مطالب مرتبط با اشعارتان را استخراج كنيد و در قالبهاي سبكي و بياني آموخته شده قرار داده و بخوانيد.

 

 

عرصه پنجم

روضه خواني

مهمترين عرصه مداحي ، روضه خواني مي باشد. روضه خواني يعني بيان مصائب اهل بيت(ع) به زبان نثر. البته در مداحی فنی گاهی مصائب اهلبیت(علیه السلام) به زبان شعر هم خوانده می شود.

 

اجزاي تشكيل دهنده روضه:

  1. مقدمه(تَخَلُّص): مطالبي كه به عنوان حلقه اتصال بين شعر اول مجلس و متن اصلي روضه به کار می رود مقدمه يا تخلص ناميده مي شود.

 

انواع مقدمه(تخلص)

مقدمه انواع مختلفي دارد كه عبارت است از:

الف)شعري : ممكن است مقدمه چيني و حلقه اتصال بين شعر ابتداي مجلس با متن اصلي روضه توسط بيت يا ابياتي صورت بگيرد.

مثال: سبک 3 تک 1: سر من پیکر من خاک رهت باد که بود             در ره عشق سرت جایی و پیکر جایی

ب) روايي: گاهي روايت با توجه به ارتباطي كه با ماقبل و مابعد خود دارد به عنوان مقدمه يا تخلص مورد استفاده قرار مي گيرد.

مثال: سبک 6 تک 1 : از امام صادق سؤال کردند…

ج) تاريخي: در این نوع مقدمه يك موضوع تاريخي ياقسمتي ازمقتل حلقه اتصال شعر و روضه می شود.

مثال: سبک 17 تک1 : وقتی پیغمبر می خواست بدن خدیجه غسل بده دخترش فاطمه پنج ساله …

سبک 19 تک 1:  عیال خون خدا را…

د) انشايي: گاهي جملاتي كه مداح در موضوع انشاء مي كند ، ارتباط اصل روضه با ماقبل را برقرار مي سازد.

مثال: سبک 14 تک1: پرچم می زنیم …

ه) تجربي : گاهي بعضي از اتفاقات روزمره زندگي به عنوان مقدمه روضه به كار می رود.

مثال: سبک 16 تک1 : مرحوم شیخ رضای سراج…

سبک 23 تک1: یکی از دوستان ما اهل منبره…  ـ سبک 15 تک1 : مرحوم مقدس اردبیلی …

نکته1: مطالب مربوط به شفا گرفتن مریضها ، دیدار امام زمان (عج) و مکاشفات؛ جزء مقدمات تجربی روضه محسوب می شوند.

نکته 2: گاهی مقدمه چینی با تلفیقی از دو یا چند مقدمه صورت می گیرد.

مثال: سبک 14 تک1: پرچم می زنیم…

نکته3: می توان در دل موضوعی کلی برای موضوع جزئی دیگری مقدمه چینی کرد .

مثال: سبک 16 تک1 : مرحوم شیخ رضای سراج…

نکته4: استفاده از مقدمات تجربی تبحر بالایی نیاز دارد.

نکته 5 : ممکن است در یک مجلس برای چند روضه چند بار مقدمه چینی صورت بگیرد.

  1. متن اصلي روضه: عبارت است از محتواي اصلی مصيبت.
  2. گره مرثيه: پر سوز و گدازترين بخش متن اصلي روضه. بيان اين بخش را باز كردن گره مرثيه مي ناميم.
  3. گريز: اشاره به ذكرمصيبتي ازمصائب امام حسين(علیه السلام) یا حضرت زهرا(سلام الله علیها) كه ازجهتي بامتن اصلي روضه و گره مرثیه ؛ تناسب ، شباهت و یا ارتباط دارد.

نکات مربوط به گریز

  • شدت مصیبت و سوز و گداز در گریز باید بیشتر از گره مرثیه روضه اصلی باشد.
  • روضه امام حسین(علیه السلام) و حضرت زهرا(سلام الله علیها) ، معمولا بدون گریز خوانده می شوند.

 

مراحل فراگيري روضه خواني

  1. تقليد: در این مرحله نمونه هاي روضه هاي مداحي سنتی را تحت نظر اساتيد انتخاب كنيد و با رعايت الگوي تمرين ، سبك(روش و لحن خواندن) و بيان(عين عبارات وجمله بندي هاي) آن را ملكه كنيد.

نکته: تقلیدی که مقدمه به استقلال رسیدن نباشد ارزشی ندارد.

  1. استقلال: در این مرحله مطالب از كتب روايي ، تاريخي ، مقاتل ، داستاني و… در این مرحله استخراج می شود و در قالبهاي سبكي و بياني آموخته شده پیاده می گردد.

 

  • بيان روضه

بيان كلمه و كلام اقسامي دارد كه در يك تقسيم بندي كلي عبارت است از: مكاتبه اي و محاوره اي.

نكته قابل ذكر اينكه؛ بيان روضه را در يكي از اين دو تقسيم كلي نمي توانيم قرار دهيم بلكه بايد آن را مجزا تعريف كرده و خصوصيات خاصي را برايش در نظر بگيريم. بخشهاي مختلف بيان روضه ـ با توجه به گوينده ، مخاطب ، زمان ، مكان و … ـ حالات مختلفي دارد، گاهي محاوره اي است ، گاهي مكاتبه اي و گاهي عبارات فني ، تخصصي و یا عربي در آن مورد استفاده قرار مي گيرد ؛ در نتيجه اين تركيب كلام روضه را تشكيل مي دهد.

با توجه به گوينده ، مخاطب ، زمان ، مكان و … که در متن روضه وجود دارد ؛ گاهی از بیان مکاتبه ای، گاهی محاوره ای ، گاهی عالمانه و … استفاده می کنیم. تلفیق این بیانهای مختلف بیان روضه را تشکیل می دهد .

پس بیان روضه بیان روضه است.

 

معرفي كتاب

  1. مقاتل مختص امام حسین(علیه السلام): مقتل ابي مخنف ـ لهوف سيد بن طاووس ـ مقتل مقرم و …
  2. تاریخ مختص حضرت زهرا(سلام الله علیها) : بیت الاحزان شیخ عباس قمی
  3. تاریخ چهارده معصوم: ارشاد شيخ مفيد ـ جلاء العيون علامه مجلسي ـ منتهي الامال شيخ عباس قمي و …
  4. کتب کاربردی روضه :

الف) برای چهارده معصوم : سوگنامه آل محمد حجت الاسلام اشتهاردي و حدیث اهلبیت حاج یدالله بهتاش

ب) مختص امام حسین(علیه السلام ) : روايت كربلا اثر حاج يدالله بهتاش و …

ج) مختص حضرت زهرا(سلام الله علیها) : اثر حاج يدالله بهتاش ، ریحانه النبی اثر علی اصغر یونسیان

  1. آثار شيخ جعفر شوشتري مثل مجالس المواعظ و خصائص الحسينيه …

 

معرفی نرم افزار:

1ـ مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان نرم افزارهایی در مورد ائمه اطهار تألیف نموده است که بسیار کاربردی است.

2ـ مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور

 

عرصه ششم

مجلس داري

فن گرداندن مجلس و يا به عبارتي علم بر مقتضاي حال سخن گفتن است؛ كه در ادبيات فارسي با عنوان علم معاني ياد مي شود.

علم معاني و بر مقتضاي حال سخن گفتن يعني اينكه بدانيم براي مستمع با توجه به شرايط و مؤلفه هاي مختلف از چه محتوا(شعر ، روضه ، نوحه) و چه سبكي استفاده كنيم.

 

مؤلفه هاي مؤثر در انتخاب سبک  و محتوای مداحي

عواملی که در انتخاب سبک خواندن و انتخاب شعر ، روضه و نوحه باید در نظر گرفته شود عبارت است از:

  1. مخاطب(مستمع): مهمترين عامل مؤثر در اتخاذ روش مداحي و انتخاب محتوا ، مخاطب است ، مواردي كه در موضوع مخاطب مورد توجه قرار مي گيرد عبارت است از: رده سني ، جنسيت ، تحصيلات ، اعتقادات، آداب و رسوم وسلايق، شغل و …
  2. زمان : برای انتخاب محتوا و روش مداحی باید زمانی که در آن مداحی می کنیم باید از جهات زیر مورد توجه قرار بگیرد:

الف) ساعات مختلف شبانه روز (صبح ، ظهر ، شب ، سحر) شرايط خاص خود را دارد.

ب) زمان در اختيار مداح.

  1. مكان : مكان برگزاري جلسه در انتخاب روش و محتوای خواندن تأثيرگذار است ؛ اماكن زیر هر کدام چهارچوب برنامه خود را دارند: مسجد ، حسينيه ، مدرسه ، منزل مسكوني ، تالار ، سالن اجتماعات ، فضاي باز ، كنارمزار، اتوبوس در مسير اماكن زيارتي، اداره ها ، پادگان ها ، اماکن متبرکه و …
  2. عنوان مجلس: عنوان و علت برگزاري مراسم در انتخاب سبک محتوای مداحي بايد لحاظ شود ، اين عناوين می توانند به شرح زیر باشند: برنامه مناسبتي مذهبی ، برنامه هفتگي ، ختم ، همايش ، وليمه حج و كربلا ، عروسي و…
  3. شرايط مجلس: اينكه برنامه شما در چه بخشي از مجلس برگزار مي شود ( ابتدا ، بين روضه و… ) در انتخاب محتوا و روش مداحی باید مورد توجه قرار بگیرد.

 

محتوای مجلس

محتواي تشكيل دهنده يك مجلس مداحي به طور كلي شامل موارد زیر می باشد؛

الف)شعر

ب)روضه

ج) سينه زني

این محتوا باید با توجه به مؤلفه هاي بالا انتخاب شود.

 

 

الف) شعر

گزينه هايي كه در انتخاب شعر باید در نظر گرفت عبارتند از:

  1. قالب شعر: قالبهایی چون : قصيده، غزل، قطعه، مثنوي، رباعي، دوبيتي، ترجيع بند، تركيب بند، مسمط و … کدمیک از این قالبها مناسب مجلس مورد نظر است.

مثلا قابهایی که دارای تنوع قافیه بیشتری هستند برای مراسم شادی مناسبتر می باشند مثل مثنوی ، مسمط ، ترجیع بند و ترکیب بند.

  1. سطح شعر: اشعااز جهت قابلیت فهم انواعی دارند :

الف) بعضی را اهل ادب و مستمعین با معلومات می فهمند که به آن  متكلف و مصنوع می گوییم ،

ب) بعضی اشعار برای همه اقشار قابل فهم ستند که آن ساده و روان می گوییم

نکته1 : در عصر کنونی اصل بر انتخاب اشعار ساده و روان با محتوای بلند می باشد.

نکته2: به طور کلی در فضای باز مثل کنار قبر و یا مسیر اماکن زیارتی خواندن اشعار متکلف و مصنوع جا ندارد.

نکته3: برای مستمع مؤنث باید از اشعار ساده و روان استفاده نمود.

  1. محتوا : اشعار دارای محتویات مختلفی می باشند که عبارت است از : پنديات ، عاشقانه ، عارفانه ، حماسي ، مرثيه ، اجتماعي ، سياسي و …

نکته1: اشعار پندی مناسب مجالس ختم می باشد ، البته بهتر است با زبان غیر مستقیم این پند در شعر آمده باشد.

نکته2: در محافل خاهران بهتر است از اشعار با محتوای عاشقانه استفاده نمود.

نکته3: برای جوانان ، نظامیان و ورزشکاران بهتر است از اشعار حماسی استفاده نمود.

نکته4: در محفل علمای دینی و مناجاتی بهتر است از اشعار عرفانی استفاده نمود.

  1. تعداد ابيات: با توجه به مؤلفه هاي مذكور ، مشخص مي شود يك مجلس كشش دريافت چه تعداد ابياتي را دارد.
  2. زبان شعر: سبك شناسي شعر، در زبان و ادبيات فارسي مباحث گسترده اي دارد . سبكهاي شعر فارسي عبارت است از : خراساني ، عراقي ، هندي ، بازگشت ادبي ، نیمایی . هر يك از اين سبكها زبان خاص خود را دارد كه در ادبيات آييني هم ـ با توجه به شاعران مختلف ـ ديده مي شود .

در مداحی به طور کلی و زبان قدیم و جدید مطرح است ؛

شعرای مذهبی که به زبان قدیم شعر می گویند عبارتند از: حاج غلامرضا سازگار ، استاد مؤید خراسانی و …

شعرای مذهبی که به زبان جدید شعر می گویند عبارتند از: حجت الاسلام رضا جعفری ، علی اکبر لطیفیان و …

اينكه ما با توجه به شرايط از چه زبان شعری ، برای مجلسمان شعر انتخاب كنيم حائذ اهميت استو در حیطه مجلسداری می گنجد.

نکته: برای مستمع سنتی بهتر است از زبان شعر قدیم و برای مستمع اهل ادب و یا آشنای با زبان نو به واسطه نشستن پای مجالس امثال حاج محمود بهتر است از زبان جدید شعر استفاده نمود.

 

 

ب)روضه

گزينه هايي كه در انتخاب روضه باید در نظر گرفت عبارتند از:

با توجه به مستمع و زمان و مکان و عنوان و شرایط مجلس باید در روضه خوانی به مورد توجه داشت:

  1. زبان روضه: یعنی با چه زبانی روضه بخوانیم الف) زبان شعر ب) زبان نثر.

در محافلی که مستمع اهل فن است ی توان بازبان شعر روضه خواند ، اما در  محافلی که مستمع عام است و یا مؤنث است باید با زبان نثر روضه خانده شود.

  1. نوع روضه: روضه انواعی دارد که با توجه به شرایط مذکور باید انتخاب شود : این انواع عبارتند از: الف) احساسي ، ب) سنگين ، ج) تحقيقي ، د) استنباطي ، ه) مكاشفه اي و…
  2. حجم روضه : اختصار يا تفصيل. با توجه به شرایط مجلس باید میزان حجم روضه را تعیین کنیم که آیا مخصر بخوانیم یا مفصل.
  3. روش روضه : روضه را می توان به دو روش خواند ؛ الف) آهنگين و با سبک ، ب) دكلمه ای ؛ این روش با توجه به شراط مجلس باید انتخاب شود.

 

ج) نوحه یا سینه زنی

گزينه هايي كه در انتخاب روش سينه زني باید در نظر گرفت عبارتند از:

  1. روش سينه زني :

روشهاي معمول سينه زني عبارتند از:

الف) روش سنتي(زمينه ـ نوحه ـ مظلوم كشيدن ـ واحد سنگين ـ ذكر دو دمه ـ شور)

این روش معمولا در شب یا روز مناسبت و در حالتی که زمان کافی و مستمع اهل فن وجود دارد اجرا می شود.

ب) روش جديد(ضرب تك ـ واحد سبك ـ واحد سبك تند ـ شور)

این روش در حال حاضر عمومیت بیشتری بین محفل مداحان معروف دارد و در شبهای عادی دهه ها اجرا می گردد.

ج) روش بزمي(نوحه يا ضرب تك ـ شور)

این روش در محافلی زمان کمی در اختیار مداح است اجرامی شود و مختص محافلی چون برنامه های بین دو نماز ، آخر نماز مساجد ، هیأتهای هفتگی ، مراسم ادعیه و زیارات و … می باشد.

نکته: این روشها وحی منزل نیست. و با توجه به شرایط گاهی روشهای تلفیقی اجرا می شود.

  1. حجم سينه زني : تمام روشهای مذکور را می توان مختصر یا مفصل ارئه نمود که این اختصار يا تفصيل با توجه به شرایط پیاده می گردد.

 

  • سبک

گزينه هايي كه در انتخاب سبك مي توان در نظر گرفت عبارتند از:

  1. نوع سبك: باتوجه به شرایط مذکور بهترین سبک مؤثر بر مستمع را باید انتخاب کنیم ؛ سبکهایی چون : دشتي، عربي ، تركي و… و یا دستگاههای آوازی چون : ماهور ، شور ، همایون ، سه گاه و …

نکته: سبک دشتی برای مستمعین عام مناسب می باشد.

نکته2: برای محتوای حماسی برخی از فرازهای سبک ترکی مناسبتر به نظر می رسد.

نکته3: سبک زیر صدا مناسب مقدمات مجلس و یا برنامه های ادعیه و زیارات است.

  1. ميزان تنوع و فراز ونشيب. بعضی از سبکها و دستگاهها از تنوع پرده های صدا و لحن و تحریر بیشتری برخوردارند ، بایستی سبکها از جهت تنوع با توجه به شرایط مجلسداری انتخاب شوند.

نکته1: برای مستمعین سالخورده و مؤنث استفاده از سبکهای پر فراز و نشیب لزومی ندارد.

نکته2: برای مستمعین اهل فن ، آذری زبان و جوان از سبکهای متنوع و دارای فراز و نشیب استفاده کنید.

نکته3: در فضای باز و یا اماکن زیارتی و یا مسیر زیارتگاهها از سبکهای پر فراز و نشیب استفاده نمی شود بلکه بیشتری خواندن در پرده های متوسط به بالا صورت می گیرد.

  1. ميزان تناسب با محتواي منتخب. سبک انتخابی باید با محتوای شعر و روضه و نوحه تناسب داشته باشد.

نکته1: برای محتوای حماسی سبک ترکی و بخشی از فرازهای سبک زیرصدا مناسب به نظر می رسد.

نکته2: برای محتوای مرثیه سبکهای پر سوز مثل دشتی و عربی مناسب می باشد.

نکته3: برای محتوای عاطفی سبکهایی که در پرده های متوسط و پایین به کار می روند مثل بعضی از فراز های سبک زیر صدا و دستگاه ماهور مناسب می باشد.

نکته4: برای مطالب خبری از گوشهای سبکهایی استفاده کنید که القای احساسات یا سوز و گداز یا هیجان نمی نمایند.

  1. ميزان تناسب با علايق مستمع. ماح اگر علاقه و کشش مستمع را بداند و حتی المقدور از سبکی استفاده کند که مورد علاقه مستمع است بسیار خواندنش مؤثر تر خواهد بود.
  2. ميزان تناسب با شرايط مجلس. سبک خواندن در ابتدای مجلس و یا بین مداحان و یا آخر مجلس و یا بعد از روضه منبری از جهت سبک تفاوتهایی دارد که باید در مجلسداری به آن توجه شود.

نکته1: در ابتدای مجلس از سبکهایی استفاده می شود که از پرده ای پایین آغاز و به پرده های بالا صعود صورت می گیرد.

نکته2: بعد از روضه منبری و یا مداحان قبل که گره مرثیه باز کرده اند بایستی از گوشه هایی استفاده نمود که با پرده های متوسط به بالای مناسب با خواننده قبلی متناسب باشد و در ضمن دارای سوز و گداز باشد مثل فرازهایی از دشتی ، اوخشامای ترکی ، عربی و …

نکته3: در انتهای مجلس سبکهای مناجاتی که در آن پرده های متوسط و پایین کاربرد دارند مناسبتر می باشند.

 

اگر اجزاي مربوط به مؤلفه هاي مختلف در علم معاني را با هم تركيب كنيم مي بينيم كه چقدر گسترة علمِ بر مقتضاي حال سخن گفتن وسيع است و براي رسيدن به ميانگين قابل قبول در علم معاني به چه ميزان معلومات در علوم مختلف و تجربه نياز است .

 

موارد مؤثر در تسریع فراگیری مجلسداری

  1. كسب علم مداوم
  2. استفاده مداوم از بزرگان عالم مداحي
  3. داشتن ديد و نظري نقّاد
  4. زير نظر استاد بودن
  5. تقوا

 

عرصه هفتم

 سخنوري

يكي از مهارتهايي كه ذاكرين اهل بيت (ع) در مراحل عالي مداحي بدان نيازمند مي شوند فن سخنوري است كه بحث درباره آن مجالي بيش از اين بحث مي طلبد. اما براي به دست آوردن مهارتي در حد نياز ذاكرين در اين موضوع مقدمات و راه كارهايي را بيان مي نماييم.

 

عوامل مؤثر در آمادگی اولیه برای فن سخنوری

  1. استعداد ذاتی
  2. محیط خانواده و توان گفتگویی نزدیکان
  3. محیط زندگی اجتماعی
  4. محل تحصیل و محیط فرهنگی
  5. اراده فردی

 

 

 

مقدمات و مراحل فراگیری سخنوری

اگرچه استعداد ، خانواده ، محیط و … در سخنوری مؤثر اما برای دستیابی به این فن مقدماتی لازم است که عبارت است از:

  1. يادگيري روش دكلمه خوانی بين روضه در عرصه های ششگانه قبل
  2. یادگیری فنون سخنوري
  3. انتخاب الگوی سخنوری از بيان اساتيد مداح سخنور و طي مراحل تمرين، از تقليد تا استقلال
  4. غلبه بر ترس صحبت كردن درجمع

 

راه غلبه بر ترس

  1. توجه به اینکه این ترس همگانی است.
  2. توجه به اینکه بخشي از اين ترس مفيد است و احتياط شما را در سخن گفتن بالا مي برد.
  3. توجه به اینکه مقداري از اين ترس طبيعي است و بايد با آن كنار آمد . بزرگان سخنوري اعتراف مي كنند آنها هم تا حدي اين ترس را دارند.
  4. صحبت کردن در جمع . يكي از علل مهم اين ترس ، صحبت نكردن درجمع است ؛ پس دنبال فرصت سخن گفتن در جمع باشيد.

 

نکات حائذ اهمیت در سخنوری

پس از اينكه مقدمات سخنوري را به دست آورديد ، براي صحبت كردن درجمع به چند نكته دقت كنيد:

  1. محدودیت موضوع : موضوع صحبت را محدود انتخاب كنيد.
  2. استفاده از مثال و مقایسه : با مثال و قياس ، سخنان خود را در ذهن مستمع به تصوير بكشيد.

انواع مقایسه : الف)تطبیقی مثل داستان لقمان و مسافرت و از دست دادن برادر   ب) افتراقی: مثل داستان پرسش از امام سجاد راجع به علت گریه های 40 ساله

  1. اشاره به جزئيات موضوع.
  2. استفاده از كلمات آشنای ذهن مستمع.
  3. پرهيز از بيان اصطلاحات فني غيرضروري.
  4. استفاده از کلام بزرگان استاد در موضوع مورد بحث به عنوان شاهد.
  5. ابراز علاقه و احترام به مستمع.

 

درباره ی صادق ابراهیمی پور

مداح،مدرس و محقق علوم و فنون مداحی اهل بیت علیهم السلام با 10 سال سابقه تدریس در شهرهای مختلف کشور... تدریس تخصصی تکنیک های صداسازی ، تدریس مهارت ها ،شیوه ها و جلوه های مداحی، روش های سبکسازی و ملودی سازی در مداحی ، ابداع روش های زودبازده تدریس و... از عمده فعالیت های ایشان در زمینه آموزش مهارت های مداحی می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *