مجلس مداحی

 

با یک دید کلی اگر به مجلس مداحی نگاه کنیم مواردی به نظر می رسد که به تفکیک بدان می پردازیم.

الف) مقدمه مجلس

مقدمه سازي قبل از خواندن گاهي لازم است چراکه مجلس را طوري آماده مي­كند كه سخنان مداح نزد شنوندگان مقبول مي­افتد. البته با توجه به شرايط ، گاهي مجلس بدون مقدمه آغاز مي شود و همان جملات عربي ابتدايي كه شامل عرض ادب به امام زمان(عج) و تعيين مناسبت هست، نقش مقدمه را ايفا مي كند.

 

انواع مقدمه کلی

مقدمه سازي مي­تواند موارد زير باشد:

  1. توضيح درباره مطلبي كه مي­خواهيد بخوانيد ، مثلا راجع به اينكه اثر كيست
  2. اظهار ادب و تواضع نسبت به پيش كسوتان و بزرگان حاضر در مجلس
  3. توضيح درباره مناسبتي كه در آن قرار داريد
  4. خواندن رواياتي در زمينه فضيلت محافل اهل بيت، فضيلت گريه بر اهل بيت كه اينگونه مقدمه سازي نوعي حالت تشويق و ترغيب در خود دارد

 

نکته1: مقدمه سازی کلی وحی منزل نیست.

نکته3: مقدمه سازی کلی به صورت دکلمه ادا می شود.

نکته2: مقدمه سازی کلی معمولا در محافل زیر صورت می گیرد :

  • قبل از مداحی برنامه دیگری برگزار نگردیده است مثلا سخنرانی یا مداحی اجرا نشده است
  • سخنرانی بدون ذکر توسل به پایان رسیده باشد
  • بعد از توسل، سخنران دعا کرده باشد و مجلس فرود پیدا کرده باشد
  • مداح قبلی به نوعی خواندنش را به اتمام رسانده باشد
  • مجلس مداح قبلی نگرفته باشد

 

ب) چگونه شروع كنيم؟

معمول است كه ذاكرين اهلبيت(ع) مجلس خود را با نام و ياد خدا آغاز مي نمايند و در اين زمينه روايات فراواني ذكر شده كه بدان اشاره اي مي نماييم.

قطب راوندي در دعوات، روايت كرده است كه رسول خدا (ص) فرمودند: «با گفتن بسم الله الرحمن الرحيم درهاي رحمت را به روي خود بگشاييد».

و فرمودند: «دعايي كه در اول آن بسم الله الرحمن الرحيم باشد رد نمي­شود.»[1]

الف) حُسن ابتدا: شايد شروع مؤثر و زيبا را بتوان حُسن ابتدا ناميد كه بسيار مهم است. از رئيس يك دانشگاه پرسيدند: بعنوان يك گوينده مهمترين حقيقتي را كه فرا گرفته­ايد چيست؟ پس از يك دقيقه تفكر جواب داد: «پيدا كردن يك مطلب جالب تا بتوانم توجه شنوندگان را به خود جلب كنم».

لذا بايد توجه كنيد در ابتداي خواندن از مطالب و اشعاري استفاده نماييد كه بسيار زيبا ، مؤثر ، نو و تكان دهنده باشد، چرا كه حوصله مخاطبان عادي تا حدي كم است كه گويي از شما اين سؤال را مي­پرسند كه: آيا حرفي براي گفتن داري يا نه؟

بايد بدانيد در همان لحظه­اي كه با مخاطبان روبرو مي­شويد، خواه ناخواه توجهشان را به خود جلب مي­نماييد. جلب توجه شنوندگان براي 5 دقيقه اول كار آساني است، ولي مجذوب نگاه داشتن آنها بعد از 5 دقيقه دشوار مي­گردد. اگر توجه آنها را در اين موقع از دست بدهيد دوباره به دست آوردن آن دو برابر مشكل خواهد شد. بنابراين در همان جمله اول مطلب جالبي بگوييد و از توجه مخاطب خود استفاده نماييد.

 

نکته: عدم شروع با عذر خواهي

ممكن است يك مبتدي درآغازمداحي خودعذرخواهي كندوبگويد:«من مداح نيستم، آماده براي مداحي نيستم، حرفي ندارم بزنم و …»

به هيچ وجه اين كار را نكنيد. مخاطب در موقعي كه يك مداح مجلس خود را اين طور شروع كند عينا چنين احساسي مي­كند و اين باور در او به وجود مي­آيد و در نتيجه سخنان شما او را تحت تأثير قرار نخواهد داد.

در هر حال اگر شما براي مداحي آماده نباشيد، بدون گفتن شما برخي از مستمعين آن را خواهند فهميد ولي همه به اين مطلب پي نخواهند برد پس چرا بدون دليل توجه آنها را به اين موضوع جلب مي­كنيد؟ شايد اصلا عدم آمادگي شما از جانب مستمع نوعي بي احترامي تلقي شود و مستمع با خود بگويد: اگر براي ما ارزش قائل بودي آماده به مجلس مي آمدي. چه بسا آنها بگويند نخير! ما نمي­خواهيم عذر خواهي شما را بشنويم. ما آمده­ايم كه استفاده معنوي ببريم.

 

نکته3: هنگام شروع حس كنجكاوي مستمع را برانگيزيد

شما مي­توانيد حس كنجكاوي مخاطبان را در همان نخستين جمله برانگيزيد تا توجه كامل آنها را به خود جلب كنيد. مي­توان با طرح يك سؤال و يا شعري كه داراي سوال و جواب است حس كنجكاوي مستمع را برانگيخت. مثل شعر:

 

گفتم كه روي خوبت، ازمن چرا نهان است گفتم كـه از كـه پـرسم، جانا نشان كويت گفتا تو خود حجابي، ورنه رخم عيان است      گفتـا نشان چه پرسي، آن كوي بي نشان است

و يا مي­توانيد شعري ارائه دهيد كه در آن قسمت مبهمي وجود داشته باشد كه در پايان آن ، با توضيحات داده شده، ابهامي كه در طول كلام وجود داشت، بر طرف گردد. مثل شعر؛

 

خواستم يك شب دمي لايق شوم
برگزينم بين خوبان خوب تر
دلبري بالاتر از شرح و بيان
در برش خورشيد خاكستر شود
صد چو حاتم بر گدايي درش
بانگ زد دل كيـن هياهو بهر چيست
  با همه نالايقي عاشق شوم
از همه محبوب ها محبوب تر
دل رباتر از تمام دلبران
ماه بي معناتر از اختر شود
جبرئيل آيد به خاك محضرش
در همـه عـالم بـه از عباس كيست؟

بدين گونه درابتداي شعر ابهام ايجادمي­شود كه اين دلبر كيست و در پايان معرفي مي­شود كه اين دلبر همان حضرت عباس(ع) است.

با بيان داستان و حكايت نيز مي­توان كنجكاوي مستمع را تحريك كرد.

 

نکته 4: آغاز سخن با آيات و روايات و سخن بزرگان

سخنان عميق هميشه جلب توجه مي­كند. لذا نقل يك سخن مناسب از يكي از موارد مذكور، بهترين طريق شروع مجلس است. و اين يك نوع حسن ابتداي محتوايي است. مثلا شروع با آيه ؛

يا أَيُّهَا الْعَزيزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقين‏[2]

نكته: اگر آغاز مجلس را با اخلاق و سياست و معارف و آداب معاشرت و اينگونه شعرها پر كنيد، فوق العاده خواهد بود. چون اين اشعار به ميزان بسيار زيادي در بالا بردن سطح فرهنگ جامعه مؤثر است. [3]

[1] كبريت احمر ، ص 24.

[2] يوسف،88.( «اى عزيز! ما و خاندان ما را ناراحتى فرا گرفته، و متاع كمى با خود آورده‏ايم؛ پيمانه را براى ما كامل كن؛ و بر ما تصدّق و بخشش نما، كه خداوند بخشندگان را پاداش مى‏دهد!»)

[3] بيانات مقام معظم رهبري در ديدار با مداحان 20/11/66.

درباره ی صادق ابراهیمی پور

مداح،مدرس و محقق علوم و فنون مداحی اهل بیت علیهم السلام با 10 سال سابقه تدریس در شهرهای مختلف کشور... تدریس تخصصی تکنیک های صداسازی ، تدریس مهارت ها ،شیوه ها و جلوه های مداحی، روش های سبکسازی و ملودی سازی در مداحی ، ابداع روش های زودبازده تدریس و... از عمده فعالیت های ایشان در زمینه آموزش مهارت های مداحی می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *